Premenstrual Syndrome (PMS): Menene, Dalilai, Alamomi da Magani

Premenstrual Syndrome (PMS): Menene, Dalilai, Alamomi da Magani
Lafiyar Mata

Premenstrual Syndrome (PMS): Menene, Dalilai, Alamomi da Magani — Cikakken Bayani

PMS (Premenstrual Syndrome) na nufin rukuni na alamomin jiki da na tunani da ke fara bayyana mako 1 zuwa 2 kafin zuwan jinin al’ada, sannan su ragu ko su bace bayan al’ada ta fara. Wannan ma’anar ta bayyana a MedlinePlus [MedlinePlus] da kuma Cleveland Clinic [Cleveland Clinic].

Gaskiya mai muhimmanci: PMS ba “wata cuta ɗaya” ba ce. Yana faruwa ne saboda haɗuwar sauyin hormones, sauyin sinadaran kwakwalwa (kamar serotonin), da kuma abubuwan rayuwa (stress, barci, abinci). Akwai matakai da dama da za su iya rage alamomi. Idan alamomi sun hana ki aiki, karatu, ibada ko zamantakewa, lokaci ne na neman taimakon likita. [NHS]
A cikin wannan post: 1) Menene PMS? 2) Dalilan da ke jawo PMS 3) Alamomin PMS: na jiki da na tunani 4) Bambanci: PMS vs PMDD 5) Yadda ake gane PMS (tracking) 6) Magani: salon rayuwa, magunguna, da taimakon ƙwararru 7) Yaushe ya kamata a je asibiti? 8) FAQ 20 domin Google Discover 9) References

1) Menene PMS?

PMS na nufin alamomi da ke faruwa a luteal phase (wato bayan ovulation, kafin al’ada). A yawancin mata, alamomin sukan fara ne a cikin kwanaki 5–14 kafin al’ada, sannan su ragu bayan jini ya fara. MedlinePlus ya jaddada cewa alamomin sukan tafi bayan al’ada ta fara [MedlinePlus].

Abin da ya sa PMS ke da wahalar “a daidaita” shi ne: alamu na iya bambanta daga mace zuwa mace. Wasu na samun ciwon nono kawai, wasu kuma na samun sauyin yanayi, gajiya, da kumburin ciki tare. Mayo Clinic ta ambaci cewa alamomin PMS na da yawa kuma na iya zama daga sauƙi zuwa mai tsanani [Mayo Clinic].


2) Dalilan da ke jawo PMS

(A) Sauyin hormones

Masana ba su ce “hormones kaɗai” su ne dalili ba, amma sun amince cewa PMS yana da alaƙa da sauyin estrogen da progesterone a ƙarshe-ƙarshe na zagayowar al’ada. Wannan shi ne dalilin da ya sa PMS ke zuwa a lokaci ɗaya kusan kowane wata. NHS da NHS Inform sun danganta PMS da canjin hormone levels kafin al’ada [NHS] [NHS Inform].

(B) Serotonin da yanayin zuciya

Serotonin sinadari ne da kwakwalwa ke amfani da shi wajen sarrafa yanayi, barci, da sha’awar abinci. Mayo Clinic ta nuna cewa canjin serotonin na iya taka rawa a PMS, kuma hakan na iya bayyana dalilin da ya sa wasu mata ke fuskantar bakin ciki, fushi, ko rashin natsuwa [Mayo Clinic].

(C) Riƙe ruwa a jiki (bloating/edema)

Kumburin ciki, nauyin jiki, da jin “jiki ya yi nauyi” na iya faruwa saboda jiki na riƙe ruwa a wasu kwanaki. Wannan na iya ƙara ciwon nono, kumburin ƙafafu, ko matsin ciki. AHRQ/Effective Health Care ya ambaci bloating da swelling a matsayin alamomin da ake iya ragewa ta hanyar rage gishiri, caffeine da alcohol [AHRQ/EHC].

(D) Abubuwan rayuwa: stress, barci, abinci

Ko da PMS yana da alaƙa da jiki, salon rayuwa na iya ƙara tsananta shi: rashin barci, yawan damuwa, abinci mai gishiri/sukari, da rashin motsa jiki. MedlinePlus (self-care) ya bada shawarwari a sarari: cin abinci mai kyau, rage gishiri da sukari, guje wa caffeine da alcohol, shan ruwa, da motsa jiki a duk watan [MedlinePlus Self-care].


3) Alamomin PMS: Na Jiki da Na Tunani

PMS na iya bayyana ta hanyoyi da yawa. Ga abin da aka fi gani (ba lallai ki sami duka ba). Mayo Clinic ta lissafa “mood swings, tender breasts, food cravings, fatigue, irritability…” a cikin manyan alamomi [Mayo Clinic].

Alamomin jiki

  • Zafin nono ko taushi a nono (breast tenderness)
  • Kumburin ciki (bloating), riƙe ruwa, ko nauyin jiki
  • Ciwon kai ko migraine ya ƙaru
  • Ciwon mara, ciwon baya, ko ciwon tsoka
  • Gajiya da rashin kuzari
  • Canjin sha’awar abinci (cravings) ko ƙin cin abinci
  • Kuraje ko canjin fata

Alamomin tunani/halayya

  • Sauyin yanayi (mood swings), saurin fushi
  • Damuwa ko tashin hankali (anxiety)
  • Bakin ciki ko jin “ba a so”
  • Rashin barci ko barci ya rikice
  • Rashin maida hankali da mantuwa
  • Rashin sha’awar mutane ko keɓewa
Ka lura: Idan alamomin tunani sun yi tsanani sosai (misali bacin rai mai ƙarfi, fushi mai tsanani, ko tunanin cutar kai), wannan na iya nuna PMDD ko wata damuwar lafiyar kwakwalwa da ke bukatar kulawa ta gaggawa. ACOG ta bayyana PMDD a matsayin yanayi mai tsanani fiye da PMS [ACOG PMDD].

4) Bambanci: PMS vs PMDD

PMS na iya zama mai sauƙi ko matsakaici, amma PMDD (Premenstrual Dysphoric Disorder) na nufin alamomin sun yi tsanani har suna haddasa matsala mai girma a aiki, makaranta, zamantakewa, ko gida. ACOG ta yi bayani cewa PMDD yana faruwa ne idan alamomi sun kai matakin da suke lalata rayuwar yau da kullum [ACOG].

Idan kina tunanin “PMS dina ya yi yawa,” hanya mafi kyau ita ce a fara bin diddigin alamomi na akalla watanni 2–3. Wannan yana taimaka wa likita ya bambance PMS da “premenstrual exacerbation” (wato wata cuta kamar depression ko migraine tana tsananta kafin al’ada).


5) Yadda ake gane PMS (Tracking)

Babu gwaji guda ɗaya (kamar test) da zai ce “ga PMS.” Abin da ya fi aiki shi ne: rubuta alamomin ki (kwanan wata, tsanani, abin da ya taimaka) sannan a duba ko suna maimaituwa a lokaci ɗaya. NHS ma na ƙarfafa ganin GP idan alamomi na shafar rayuwa, musamman idan canjin salon rayuwa bai taimaka ba [NHS].

Template mai sauƙi:
  • Rana 1–28 (ko adadin zagayowarki)
  • Alamomin jiki: ciwon nono, bloating, ciwon kai (0–10)
  • Alamomin tunani: fushi, damuwa, bakin ciki (0–10)
  • Barci: awa nawa? (mai kyau/ba mai kyau)
  • Abinci: caffeine? gishiri? alcohol? (eh/a’a)
  • Motsa jiki: eh/a’a

6) Magani: Abin da ke taimakawa PMS

(A) Sauya salon rayuwa (mataki na farko)

Ga mata da dama, canjin salon rayuwa shi ne tushen sauƙi. MedlinePlus self-care ya bada shawarwari masu ƙarfi: abinci mai gina jiki (whole grains, kayan lambu, ‘ya’yan itatuwa), rage gishiri da sukari, shan ruwa, guje wa caffeine/alcohol, da cin “ƙananan abinci sau da yawa” maimakon manyan abinci 3 [MedlinePlus].

  • Motsa jiki (a duk watan): na iya rage gajiya, damuwa, da kumburi.
  • Rage gishiri kafin al’ada: yana iya rage riƙe ruwa/bloating.
  • Rage caffeine: na iya rage tashin hankali da zafin nono ga wasu.
  • Barci mai kyau: idan barci ya rikice, PMS na iya ƙaruwa.
  • Rage stress: addu’a, tafiya, numfashi a hankali, ko shawarwari (counseling).

(B) Magungunan rage zafi (NSAIDs) don alamomin jiki

Idan kina da ciwon kai, ciwon mara, ciwon baya, ko zafin nono, magungunan OTC kamar ibuprofen/naproxen na iya taimakawa (idan babu abin da ya hana ki amfani da su). AHRQ/EHC ya ambaci OTC pain relievers a matsayin zaɓi [AHRQ/EHC].

(C) Magungunan hormones (hanyoyin hana ovulation)

A wasu mata, magungunan hormonal contraception da ke hana ovulation na iya rage wasu alamomin jiki. ACOG ya ambaci cewa magungunan da ke hana ovulation (kamar wasu hormonal birth control) na iya rage alamomin PMS [ACOG PMS FAQ].

Lura: ba duka mata ba ne za su ji sauƙi da hormones. Wasu ma na iya lura da sauyin yanayi. Idan kina da tarihin depression/PMDD, ki tattauna da likita kafin canza hanyar contraception.

(D) Magungunan damuwa (SSRIs) musamman idan alamomin tunani sun fi yawa

Idan PMS ya fi shafar yanayi (bakin ciki, fushi, anxiety), likita na iya bada SSRI (antidepressant), musamman ga PMDD. Wannan ya fito a shawarwarin likitoci da kuma jagororin kula da premenstrual disorders. ACOG ya yi bayanin zaɓuɓɓukan magani ciki har da antidepressants [ACOG].

(E) CBT / Psychological support

Idan alamomi na tunani suna yi miki yawa, musamman stress da rashin sarrafa fushi, CBT (cognitive behavioural therapy) na iya taimakawa. RCOG ta ce CBT an san yana taimaka wa alamomin PMS kuma ya kamata a ba da shi a matsayin zaɓi [RCOG].

(F) Kari (supplements) da ganye

Wasu mutane na amfani da calcium, magnesium, vitamin B6, ko wasu supplements. Amma inganci na iya bambanta, kuma ya dace a yi magana da ƙwararren lafiya kafin amfani da su, musamman idan kina shan wasu magunguna ko kina da ciki. (Idan kana so, zan iya rubuta maka “supplements” section na musamman tare da hujjojin da suka fi ƙarfi.)


7) Yaushe ya kamata a je asibiti?

Ki ga likita idan:
  • Canjin salon rayuwa bai taimaka ba, kuma PMS na shafar aiki/karatu/ibada
  • Alamomin tunani sun yi tsanani (bakin ciki mai ƙarfi, fushi mai hatsari, ko tunanin cutar kai)
  • Kin daina iya sarrafa kanki a kwanakin kafin al’ada
  • Kin fara samun alamomi “sabbi” da ba ki saba ba, ko sun tsananta sosai
NHS ta bada shawarar ganin GP idan alamomi na shafar rayuwa ko lifestyle changes ba su taimaka ba [NHS].

8) Tambayoyi da Amsoshin su Guda 20 (FAQs)

1) Menene PMS?

PMS rukuni ne na alamomin jiki da na tunani da ke farawa mako 1–2 kafin al’ada, su ragu bayan al’ada ta fara. [MedlinePlus]

2) Me ke jawo PMS?

Yawanci yana da alaƙa da sauyin hormones kafin al’ada, tare da tasirin serotonin da salon rayuwa. [Mayo Clinic]

3) Yaushe PMS ke farawa?

Yawanci mako 1–2 kafin al’ada, sannan ya ragu bayan jinin al’ada ya fara. [Cleveland Clinic]

4) Shin PMS cuta ce mai hatsari?

Mafi yawan lokuta ba hatsari ba ne, amma idan yana hana rayuwa ko ya tsananta, ana bukatar kulawar likita. [NHS]

5) Menene alamomin PMS da aka fi sani?

Mood swings, zafin nono, gajiya, food cravings, fushi, da bakin ciki na daga cikin manyan alamomi. [Mayo Clinic]

6) PMS na iya kawo kumburin ciki?

Eh, bloating/riƙe ruwa a jiki na daga cikin alamomin da ake yawan gani. [AHRQ/EHC]

7) Ta yaya zan rage PMS a gida?

Abinci mai kyau, rage gishiri/sukari, guje wa caffeine/alcohol, shan ruwa, da motsa jiki na taimaka. [MedlinePlus]

8) Motsa jiki yana taimaka?

Eh, motsa jiki a duk watan na iya rage tsananin alamomi ga wasu. [MedlinePlus]

9) Wane magani zan iya sha don ciwo?

OTC pain relievers kamar ibuprofen/naproxen na iya taimaka wa cramps/headache/breast tenderness. [AHRQ/EHC]

10) Shin birth control na iya rage PMS?

Ga wasu mata, magungunan da ke hana ovulation na iya rage alamomin jiki. [ACOG]

11) Menene PMDD?

PMDD yanayi ne mai tsanani fiye da PMS, yana haddasa matsala mai girma a rayuwa da aiki. [ACOG]

12) Ta yaya zan bambance PMS da PMDD?

Idan alamomin tunani sun yi tsanani har suna lalata aiki/karatu/zamantakewa, ana zargin PMDD. [ACOG]

13) SSRIs suna taimaka wa PMS/PMDD?

A wasu lokuta, likita na amfani da SSRIs musamman idan alamomin tunani sun fi tsanani. [ACOG]

14) CBT yana taimaka?

Eh, CBT an san yana taimaka wa PMS kuma ya kamata a ba da shi a matsayin zaɓi. [RCOG]

15) Shin PMS na iya jawo rashin barci?

Eh, PMS na iya shafar barci ta hanyar damuwa, canjin yanayi, ko rashin natsuwa. [Mayo Clinic]

16) Shin PMS na faruwa ga matasa?

Eh, na iya faruwa bayan fara al’ada, kuma yana iya canzawa da shekaru.

17) Yaushe zan je asibiti?

Idan lifestyle changes ba su taimaka ba ko alamomi na shafar rayuwa, a ga GP. [NHS]

18) Shin PMS na iya tsananta idan ina cikin stress?

Eh, stress na iya ƙara tsananta alamomi a wasu mata. [MedlinePlus]

19) Zan iya amfani da “tracking app” don PMS?

Eh, yin tracking na watanni 2–3 na taimaka wajen gane tsarin alamomi da kuma taimaka wa likita.

20) PMS zai tafi da kansa?

Yana iya raguwa ko canzawa da lokaci, amma idan yana da tsanani, akwai magunguna da hanyoyin taimako. [ACOG]


9) References (Domin cigaba da karatu)

Medical Disclaimer:

Wannan rubutu na ilimantarwa ne. Ba ya maye gurbin ganewar asibiti ko shawarar likita. Idan kina da matsanancin bacin rai, tunanin cutar kai, ko alamomi da ke hana rayuwar yau da kullum, ki nemi taimakon ƙwararren lafiya.

Post a Comment

We welcome your thoughts! Please keep comments respectful, relevant, and free from hate speech, spam, or false information. Offensive or promotional content will be removed, and repeat offenders may be banned. By commenting, you agree to follow our Community Guidelines.

Previous Post Next Post