Ciwon Mara, Zazzabi, Gajiya, Ciwon Bayan: Kaje Asibiti
Idan kina jin ciwon mara tare da zazzabi, gajiya, ko ciwon baya, kada ki yi sakaci. Wannan haɗin alamomi na iya nuna infection (kamar PID ko UTI), appendicitis, ko kuma wasu matsaloli da ke buƙatar a duba da wuri.
Me ya sa ake cewa “kaje asibiti”?
Ciwon mara shi kaɗai wani lokaci na iya kasancewa daga gajiya, canjin al’ada, ko matsalar ciki mai sauƙi. Amma idan an haɗa shi da zazzabi ko jin sanyi/rawar jiki, ko ciwon baya, hakan na iya nuna cewa akwai infection ko kumburi a ciki. Misali, PID na iya kawo ciwon ƙasan ciki/pelvis da zazzabi, da kuma fitar ruwa mai wari. (CDC, NHS)
Manyan dalilan da hoton ya nuna
Hoton ya lissafa abubuwa da dama da ka iya jawo:
- Infection (PID, Urinary infection/UTI)
- Appendicitis
- Hormones ko matsalolin mahaifa
Dukkaninsu na iya bada ciwon mara, kuma wasu daga cikinsu na iya haifar da zazzabi da gajiya.
1) Infection: PID da Urinary Infection (UTI)
PID (Pelvic Inflammatory Disease)
PID cuta ce da ke shafar sassan haihuwar mace na ciki (kamar mahaifa da fallopian tubes). Alamomi na iya haɗawa da:
- ciwon ƙasan ciki/pelvis
- zazzabi
- fitar ruwa mai wari ko wanda ba irin na kullum ba
- zafi yayin jima’i ko zubar jini bayan jima’i
- zafi yayin fitsari ko zubar jini tsakanin al’ada
Wadannan alamomi an bayyana su a shafukan CDC da NHS. (CDC, NHS)
Urinary Infection (UTI) da Kidney Infection
UTI cuta ce ta mafitsara ko hanyoyin fitsari. Idan ta tashi ta kai koda (kidney infection), zazzabi da ciwon baya na iya ƙaruwa. NHS Inform ta bayyana cewa “upper UTI” na iya kawo zazzabi da ciwon gefe ko baya da rawar jiki. (NHS Inform)
Wannan shi ya sa hoton ya haɗa ciwon baya da zazzabi a cikin gargadin zuwa asibiti.
2) Appendicitis: Idan ciwon ya koma ƙasan dama, kada a jira
Appendicitis kumburin appendix ne. Sau da yawa ciwon na iya farawa a kusa da cibiya (belly button) sannan ya koma ƙasan dama, kuma yakan ƙara tsananta. Mayo Clinic ta bayyana wannan tsarin canjin ciwo a appendicitis. (Mayo Clinic)
- ciwon ciki/pelvis (musamman ƙasan dama)
- zazzabi
- ama’i ko rashin jin yunwa
- jin jiki ya fadi sosai
3) Hormones ko matsalolin mahaifa
Hoton ya ambaci “Hormones ko matsalar mahaifa.” A aikace, canjin hormones da wasu matsalolin mahaifa na iya jawo ciwon mara da gajiya, musamman kusa da al’ada ko lokacin ovulation. Amma abin da ya bambanta shi ne:
- Idan ciwon yana tare da zazzabi ko wari/fitar ruwa, infection na fi shiga zargi.
- Idan ciwon yana ƙaruwa sosai ko yana hana ki tafiya/taɓawa, gaggawa na iya yiwuwa (misali appendicitis ko PID mai tsanani).
Idan kina da zazzabi ko kina jin “ba daidai ba” a gaba ɗaya, kada ki jingina komai ga hormones kawai.
Gwaje-gwajen da ake yi a asibiti (kamar yadda hoton ya nuna)
Hoton ya lissafa: auna temperature, blood test, urine test, da scan idan ya zama dole. Wannan ya dace da abin da manyan cibiyoyin lafiya ke bayyanawa wajen binciken irin wadannan matsaloli.
Auna zazzabi (Temperature)
Zazzabi na taimaka wa likita ya tantance ko akwai yiwuwar infection/kumburi.
Blood Test
A appendicitis, Mayo Clinic ta ambaci cewa blood test na iya nuna yawan fararen ƙwayoyin jini (WBC) wanda ke nuna infection/kumburi. (Mayo Clinic)
Urine Test
Likita na iya yin urine test don dubawa ko UTI/kidney stone ne ke jawo ciwon. Mayo Clinic ta ambaci urinalysis a cikin binciken appendicitis domin tabbatar da ba UTI ne ke jawo ciwon ba. (Mayo Clinic)
Scan/Imaging idan ya zama dole
Imaging kamar ultrasound/CT/MRI na iya taimaka wajen tabbatar da appendicitis ko gano wasu dalilai. (Mayo Clinic)
Don Allah ki tafi asibiti idan…
Ga abubuwan gargadi da ya kamata su sa ki je asibiti ba tare da bata lokaci ba:
- ciwon mara tare da zazzabi
- ciwon mara da ciwon baya/ciwon gefe (na iya nuna upper UTI/kidney infection)
- fitar ruwa mai wari ko jin zafi yayin fitsari/jima’i (na iya nuna PID/UTI)
- ciwon da ke ƙaruwa ko ya koma ƙasan dama tare da amai/rashin jin yunwa (appendicitis na yiwuwa)
- jin jiri, suma, ko jiki ya fadi sosai
NHS Inform ta lissafa alamomi irin su zazzabi, ciwon baya/fege, rawar jiki, da amai a “upper UTI.” (NHS Inform)
Tambayoyi da Amsoshi (FAQ)
1) Shin ciwon mara da zazzabi koyaushe infection ne?
Ba lallai ba, amma infection yana daga cikin manyan zargi (PID/UTI). Idan akwai fitar ruwa mai wari, zafi yayin fitsari, ko rawar jiki, infection na ƙaruwa a zargi. (CDC)
2) Ta yaya zan bambanta appendicitis da sauran ciwon ciki?
Ba kowa ke samun “classic” ba, amma sau da yawa ciwon appendicitis na iya farawa a kusa da cibiya ya koma ƙasan dama kuma ya ƙara tsananta. (Mayo Clinic)
3) Wane gwaji ake yi idan likita yana zargin appendicitis?
Likita na iya yin blood test, urine test, da imaging (ultrasound/CT/MRI) don tabbatarwa ko neman wani dalili. (Mayo Clinic)
4) Idan ina zargin PID, me ya kamata in yi?
Ki nemi kulawar likita da wuri. PID na iya buƙatar antibiotics, kuma jinkiri na iya kawo matsaloli na dogon lokaci. (Mayo Clinic)
